Premijer Mađarske Viktor Orban njeguje bliske odnose sa desničarskim populistima, autokratama i diktatorima širom svijeta – od Aleksandra Vučića preko Redžepa Tajipa Erdogana do Benjamina Netanjahua i Vladimira Putina. Nekima od njih Orban čak pomaže da pobjegnu, kada se suoče sa problemima sa pravosuđem – čak i po cijenu da se mađarska država umiješa u ilegalne i mafijaške akcije.
Godine 2018. Mađarska je organizovala bjekstvo kao iz krimića za bivšeg makedonskog premijera Nikolu Gruevskog iz Skoplja do Budimpešte. Za to su korišćena mađarska diplomatska vozila kako bi se Gruevski neprimjetno prevezao preko više državnih granica. Bivši premijer bi u Makedoniji morao da odsluži zatvorsku kaznu zbog korupcije; umjesto toga, u Mađarskoj je dobio azil.
U martu 2024. godine se bivši brazilski predsjednik Žair Bolsonaro privremeno zadržao u ambasadi Mađarske u Brazilu – vjerovatno kako bi izbjegao moguće hapšenje. Kratko prije Božića 2024. godine, Mađarska je dala azil bivšem potpredsjedniku Ministarstva Poljske Marcinu Romanovskom, za koga postoji evropski nalog za hapšenje.
Nalog za hapšenje Dodika
Najnovija “spasilačka misija” Mađarske daleko nadmašuje sve ove slučajeve. Ona ima istovremeno ozbiljne bezbjednosno-političke posljedice za Evropu, kao i geopolitičke posljedice. Radi se o mogućem bjekstvu Milorada Dodika, predsjednika većinski srpskog entiteta Bosne i Hercegovine Republike Srpske (RS), u Mađarsku – to barem pretpostavljaju zajedničke bosansko-hercegovačke vlasti. Sigurno je jedno, Orban je nedavno svom prijatelju Dodiku obezbijedio specijalne jedinice za hitne slučajeve.
Pozadina: Dodik je krajem februara prvostepeno osuđen zbog udara na Ustav zajedničke države BiH na godinu dana zatvora i šest godina zabrane političkog djelovanja. Presuda, međutim, još nije pravosnažna, a apelacioni postupak je u toku. Ipak, prošle nedelje u BiH je izdat nalog za hapšenje Dodika.
Mađarska policija u BiH
Kao preventivnu mjeru, Mađarska je već krajem februara poslala specijalnu jedinicu svoje policije u Republiku Srpsku, kako je Dodik lično objavio kada je donijeta presuda protiv njega. Radi se o 78 pripadnika mađarske antiterorističke jedinice TEK. Oni su stigli zajedno sa oklopnim vozilima i mobilnom komandnom centralom.
Prema riječima mađarske vlade, radilo se o zajedničkoj vježbi sa srpskim specijalnim jedinicama u BiH. Međutim, čudno je što ova vježba nije najavljena unaprijed, suprotno ustaljenom evropskom načinu komunikacije. Takođe, vojnici TEK-a su u zemlju ušli preko susjedne Srbije bez znanja bh. vlasti – a djelimično su bili u civilnim odijelima.
Viktor Orban se hvali da je Mađarska pod njegovim rukovodstvom, pored Vatikana, jedina zemlja u Evropi koja „stoji na strani mira“ i aktivno se zalaže za okončanje rata u Ukrajini. Ipak, slanjem mađarskih policajaca u Republiku Srpsku, Orban se više kvalifikuje kao pomoćnik ratnih huškača.
Jer, Dodik već godinama agituje protiv postojanja države Bosne i Hercegovine, i neprestano prijeti secesijom Republike Srpske. Konflikt je eskalirao do tačke u kojoj Dodik otvoreno ignoriše pravosuđe a, u slučaju njegovog eventualnog hapšenja, prijeti primjenom sile koja bi mogla dovesti do otcjepljenja Republike Srpske od Bosne i Hercegovine.
Ideja „Srpskog svijeta”
Dodik dobija podršku od srpskog predsjednika Aleksandra Vučića, koji, u duhu “Ruskog svijeta”, promoviše koncept “Srpski svijet” – duhovno i kulturno jedinstvo svih Srba i njihovo ujedinjenje u jedinstvenoj nacionalnoj državi. Ova politika već nekoliko godina izaziva sve veće tenzije u regionu i danas čini mogućim novi rat u BiH ili na Kosovu. Podržavanjem Dodika i Vučića, Orban time značajno doprinosi destabilizaciji cjelokupnog regiona.
Orbanov intenzivan angažman na zapadnom Balkanu traje više od decenije. Najbliže odnose mađarski premijer održava sa Vučićem i Dodikom. Ekspert za Balkan Adnan Ćerimagić naziva ovo autokratsko trojstvo – “bratstvom”.
Međusobna priznanja
Orban i Vučić zajednički su inicirali investicione projekte vrijedne milijarde, među kojima je i brza željeznička pruga Budimpešta–Beograd, finansirana kineskim kreditima. U Republici Srpskoj, Orban je 2021. pomogao Dodiku, koji je bio u škripcu zbog američkih sankcija, finansijskim paketom od 100 miliona evra. Godinu dana kasnije, on je odobrio još jedan kredit od 110 miliona evra po povoljnim kamatnim stopama.
Tri državnika iz „bratstva“ rado jedni drugima dodjeljuju visoke državne ordene. Od Dodika je Orban u aprilu 2024. godine dobio „Orden Republike Srpske“, koji su prethodno, između ostalih, dobili i Vladimir Putin i Peter Handke. Orban je zauzvrat 18. februara 2025. dodijelio Vučiću najviši orden za zasluge u Mađarskoj, a Milorad Dodik bio je pozvan kao gost na tu ceremoniju u Budimpešti.
Regionalna sila Mađarska
Za Orbana je podrška zemljama kandidatima za pristupanje Evropskoj uniji (EU) u regionu zapadnog Balkana, pod uslovom da njima upravljaju autokrate slične njemu, dugoročna strateška odluka. Mađarski premijer se nada da će mu to pomoći da ojača svoju poziciju unutar Evropske unije. Istovremeno, Orban nastoji da Mađarsku etablira kao regionalnu silu u srednjoj i jugoistočnoj Evropi.