Američki general i bosanski ekstremista odlično se razumiju. Prošle sedmice je u Banja Luci održan “Samit o ekonomiji i sigurnosti”. Organizator ovog skupa bio je Gold Institute for International Strategy, kojeg vodi bivši američki general Michael Flynn. Glavni gost na ovom događaju bio je Milorad Dodik, šef najveće bosanskohercegovačke srpske stranke SNSD.
Na zvaničnoj pozivnici Milorad Dodik je oslovljen kao predsjednik entiteta RS, iako je prošlog augusta smijenjen s te funkcije zbog kršenja ustava. Bez obzira na to, Michael Flynn ga je, barem na papiru, ponovo postavio na to mjesto. Američka administracija pod vodstvom predsjednika Donald Trump otvoreno sarađuje s ovim bliskim prijateljem Kremlja. Milionski iznosi namijenjeni lobiranju iz entiteta RS završavaju kod Trumpovog bliskog prijatelja Flynna. Prema podacima Ministarstva pravosuđa SAD-a, taj honorar iznosi oko 100.000 dolara mjesečno, piše Der Standard.
Višemilijarderski ugovori na vojnim temeljima
Na ovom skupu razgovaralo se o investicijama od kojih bi obje strane trebale imati direktnu korist. Finansijski profit očekuju Trumpovi prijatelji, dok političku korist ima Dodikov režim koji i dalje faktički upravlja situacijom. Sjedinjene Američke Države su mu inače ukinule sankcije prošlog oktobra.
Jedan od dogovorenih poslova u Bosni i Hercegovini vodi generalov brat, Joseph Flynn. Njegova kompanija AAFS Infrastructure and Energy dobila je glavnu koncesiju za izgradnju gasovoda koji će u budućnosti dopremati američki ukapljeni prirodni gas (LNG). Za ovu firmu radi i Jesse Binnall, poznat kao bivši Trumpov advokat. Amerikanci na našim prostorima planiraju izgradnju tri velike gasne elektrane, i to u Tuzli, Kakanju i Mostaru.
Iako je Evropska unija oštro protestovala i zaprijetila blokadom novčanih sredstava, bosanskohercegovački političari su oduševljeni američkim planovima. Oni su za potrebe ovog projekta već progurali poseban zakon bez raspisivanja javnog tendera. Sve se to dešava iako udio gasa u ukupnoj potrošnji energije u zemlji iznosi tek 3%. Bosni i Hercegovini ne prijeti energetska kriza, čak i ako krajem 2027. godine potpuno prestane dotok ruskog gasa u Evropu.
Nova strateška zavisnost od Amerike
Energetska stručnjakinja Pippa Galopp iz češke nevladine organizacije Bankwatch upozorava na opasnosti ovog procesa. Ona ističe kako nema nikakvog smisla zavisnost od autoritarnog ruskog režima zamijeniti zavisnošću od autoritarnog američkog režima. Ekološki aktivisti na Balkanu apeluju na vlasti da se odupru američkom lobiranju za fosilnu infrastrukturu. Oni smatraju da se države moraju okrenuti obnovljivim izvorima energije u skladu s politikom Evropske unije.
Uprkos tim upozorenjima, Bosna i Hercegovina i Hrvatska su krajem aprila potpisale zvanični ugovor o izgradnji gasovoda. Gas će se isporučivati direktno iz Hrvatske. Ceremoniji potpisivanja u Dubrovniku prisustvovao je i američki ministar energetike Chris Wright. On je izjavio kako se ovaj dio Evrope vraća razumu, jer put do blagostanja vodi kroz više, a ne manje energije. Chris Wright je dodao da predsjednik Donald Trump otvara potpuno novu eru saradnje sa Južnom, Srednjom i Istočnom Evropom. U njegovom govoru nije bilo ni riječi o ekologiji ili napuštanju fosilnih goriva.
Cilj ove operacije je da se ruski gas što brže zamijeni američkim energentom i da se kroz ekonomske projekte stvore trajne geopolitičke činjenice. Američka strategija energetske dominacije fokusira se na evropski prostor između tri mora: Crnog mora, Jadrana i Baltika, objašnjava Nadežda Kokotović iz briselske platforme Brussels Energy Club. Ona naglašava da Evropska unija s velikim skepticizmom posmatra projekte koji prkose evropskim zakonima o gasu, tržišnim pravilima i ciljevima dekarbonizacije. S obzirom na ogroman obim planiranih investicija, Nadežda Kokotović je za list Der Standard izjavila da su ovi projekti vođeni geopolitičkim interesima Vašingtona, a ne čistom ekonomskom računicom.
Značajan korak u ovoj strategiji napravljen je u februaru na “Gasnom samitu” u Washingtonu. Tom prilikom su Grčka, Bugarska, Mađarska, Poljska, Rumunija, Slovačka, Moldavija, Ukrajina, Hrvatska, Litvanija, Srbija i Bosna i Hercegovina potpisale ugovore o isporuci. Cijeli događaj organizovao je američki Nacionalni savjet za energetsku dominaciju. Sjedinjene Američke Države već danas obezbjeđuju više od dvije trećine tečnog gasa koji stiže na terminal na ostrvu Krk u Hrvatskoj. Američki planovi na Balkanu ipak prevazilaze sam sektor gasa. Investiciona grupa Pantheon Atlas potpisala je pismo namjere za izgradnju velikog centra za vještačku inteligenciju i data centara u Hrvatskoj. Vrijednost ovog projekta iznosi 58 milijardi dolara, sa energetskim kapacitetom od jedne milijarde gigavata.
U Albaniji američka korporacija ExxonMobil već gradi veliki LNG terminal, a u planu je i izgradnja prateće centrale. Koncerni Chevron i ExxonMobil dobili su ekskluzivna prava za istraživanje i podvodnu eksploataciju gasa južno od Krita i Peloponeza, te zapadno od Krfa. Američka ambasadorica u Grčkoj Kimberly Guilfoyle poručila je da se Amerika vratila i da počinje bušenje u Jonskom moru. U bliskoj budućnosti velike količine američkog gasa stizat će s terminala Aleksandruprolis preko takozvanog Vertikalnog koridora prema Bugarskoj, Rumuniji, Moldaviji i Ukrajini.
Sjedinjene Američke Države aktivno podržavaju i Bugarsku u izgradnji novih reaktora u nuklearnoj elektrani Kozloduj. Američke firme istovremeno preuzimaju naftne rafinerije na Balkanu koje su do sada bile u vlasništvu ruske kompanije Lukoil. Američke sankcije su proteklih mjeseci stvorile ogroman pritisak koji je prisilio Ruse na prodaju imovine. U januaru 2026. godine Lukoil je potpisao ugovor o prodaji rafinerije Neftohim kod Burgasa američkoj investicionoj grupi Carlyle Group. Isti kupac preuzima i rumunsku rafineriju Petrotel-Lukoil u Ploieștiju, koja pokriva čak 20% potreba te zemlje za gorivom.
Sjedinjene Američke Države u Rumuniji finansiraju i širenje nuklearne energije kroz milionske kredite za elektranu Cernavodă. Oni direktno podržavaju i projekte eksploatacije gasnih nalazišta u Crnom moru. U Crnoj Gori stručnjaci trenutno provjeravaju mogućnosti za izgradnju gasovoda i novog terminala. Srbija, koja je do sada zavisila od jeftinog ruskog gasa, primorana je otvoriti svoje tržište za američke isporuke. Zbog toga se ubrzano gradi nova gasna veza prema Sjevernoj Makedoniji i Grčkoj. Sjeverna Makedonija se potpuno povinovala Trumpovim zahtjevima nakon što je on zaprijetio uvođenjem carinskih tarifa. Skoplje prvo gradi gasovod prema Grčkoj, kako bi od 2027. godine u zemlju počeo stizati američki gas.
Ovakav ekonomski pritisak već donosi ozbiljne političke posljedice na međunarodnoj sceni. Sjeverna Makedonija se prilikom nedavnih glasanja u Ujedinjenim nacijama svrstala uz stavove Vašingtona, što je direktno suprotno zvaničnoj liniji Evropske unije. Skoplje je podržalo Amerikance tokom glasanja o rezoluciji u kojoj se Rusija nije trebala izričito imenovati kao agresor u Ukrajini. Dugoročni plan iza ove strategije otkrio je ruski predsjednički savjetnik Juri Ushakov. Prema njegovim riječima, Vašington i Moskva zapravo teže postizanju mira u Ukrajini kako bi nakon toga mogli obnoviti isporuke ruskog gasa u Evropsku uniju. Ova tajna saradnja Rusije i SAD-a, koja se uveliko priprema na Balkanu, mogla bi u novu energetsku zavisnost gurnuti ne samo Jugoistočnu Evropu, već i cijeli evropski kontinent.